Een blindedarmontsteking is een van de meest voorkomende redenen voor een spoedoperatie aan de buik, en tegelijk een van de lastigste diagnoses om vroeg met zekerheid te stellen. Het klassieke verhaal is bekend: pijn rond de navel die in enkele uren naar rechtsonder zakt. In de praktijk verloopt het bij een aanzienlijk deel van de mensen anders.
Wat er precies ontstoken raakt
De naam blindedarm is strikt genomen misleidend. Wat ontstoken raakt is niet de blindedarm zelf, maar het wormvormig aanhangsel eraan: de appendix. Dat is een dun buisje van gemiddeld enkele centimeters, dat aan het begin van de dikke darm zit, rechtsonder in de buik. In vaktaal heet de aandoening appendicitis acuta.
De ontsteking begint doorgaans doordat de opening van dat buisje verstopt raakt, bijvoorbeeld door ingedikte ontlasting, gezwollen lymfeweefsel of zelden iets anders. Achter die verstopping hoopt slijm zich op, de druk in de appendix loopt op, bacterien krijgen de kans zich te vermenigvuldigen en de doorbloeding van de wand komt in de knel. Zonder behandeling kan de wand het uiteindelijk begeven.
Het beloop van de klachten
Het klassieke patroon verloopt in stappen. Eerst is er vage, moeilijk aan te wijzen pijn rond de navel, vaak met misselijkheid en verminderde eetlust. In de uren daarna verplaatst de pijn zich naar rechtsonder in de buik, op de plek die de punt van McBurney wordt genoemd, en wordt hij scherper en beter te lokaliseren. Kenmerkend is dat bewegen, hoesten, niezen en over een drempel rijden de pijn duidelijk verergeren.
Verder komen voor: lichte koorts, meestal rond de 38 graden, misselijkheid, soms braken, en een opgezette buik. Bij kinderen, ouderen en zwangeren wijkt het beeld regelmatig af. Bij jonge kinderen staat vaak alleen algemeen ziek zijn en niet willen eten op de voorgrond, bij ouderen kan de koorts geheel ontbreken, en bij zwangerschap verschuift de appendix naar boven waardoor de pijn hoger in de buik zit.
Wanneer je direct contact opneemt
Neem contact op met je huisarts of de huisartsenpost bij aanhoudende buikpijn die in enkele uren erger wordt en zich naar rechtsonder verplaatst, zeker in combinatie met koorts, misselijkheid of een buik die gevoelig is bij aanraken. Wordt de pijn plotseling zeer hevig en voelt de buik hard aan als een plank, ga dan direct naar de spoedeisende hulp of bel 112. Dat kan wijzen op een doorbraak van de appendixwand.
Een praktisch punt: neem bij aanhoudende buikpijn geen pijnstillers om het maar uit te zitten, en gebruik geen laxeermiddelen. Beide kunnen het beeld vertroebelen of de situatie verergeren. Blijf ook nuchter zolang niet duidelijk is wat er speelt, voor het geval een operatie nodig blijkt.
Hoe de diagnose wordt gesteld
Het begint bij het verhaal en het lichamelijk onderzoek. De arts drukt op de buik en let daarbij op drukpijn rechtsonder en op loslaatpijn, waarbij de pijn juist toeneemt op het moment dat de hand wordt losgelaten. Ook wordt gekeken of de buikspieren onwillekeurig aanspannen.
Aanvullend wordt bloed geprikt, waarbij vooral het aantal witte bloedcellen en de ontstekingswaarde CRP van belang zijn. Verhoogde waarden passen bij een ontsteking maar zijn niet bewijzend, en normale waarden sluiten een beginnende appendicitis niet uit.
Beeldvorming is inmiddels vast onderdeel van de route. Meestal wordt eerst een echo gemaakt, omdat die geen straling geeft en bij slanke mensen en kinderen goed werkt. Geeft de echo geen uitsluitsel, dan volgt een CT-scan, of bij jonge vrouwen en zwangeren vaker een MRI. Die stapsgewijze aanpak heeft het aantal operaties waarbij achteraf een gezonde appendix werd verwijderd flink teruggebracht.
De behandeling
De standaardbehandeling is het verwijderen van de appendix, de appendectomie. Dat gebeurt vrijwel altijd als kijkoperatie: via drie kleine sneetjes brengt de chirurg een camera en instrumenten in de buik. Voordelen zijn minder wondpijn, een sneller herstel en een betere mogelijkheid om bij twijfel de rest van de buik te beoordelen. Een open operatie via een sneetje rechtsonder wordt nog gedaan wanneer de situatie daarom vraagt.
Bij een ongecompliceerde ontsteking wordt in geselecteerde gevallen ook behandeling met alleen antibiotica overwogen. Dat is een reele optie waarover de laatste jaren veel onderzoek is verschenen, met als belangrijkste kanttekening dat bij een deel van de mensen de klachten later terugkeren en alsnog een operatie volgt. Of het in jouw situatie passend is, hangt af van het beeld op de scan en van je eigen afweging; het is een gesprek dat het waard is om te voeren.
Is er al een doorbraak geweest met een afgekapseld ontstekingsvocht, dan wordt soms eerst gedraineerd en met antibiotica behandeld, waarna een operatie later volgt in een rustiger situatie.
Het herstel
Na een ongecompliceerde kijkoperatie ga je vaak dezelfde dag of de dag erna naar huis. Eten mag meestal snel weer, opbouwend van licht verteerbaar naar normaal. De meeste mensen hervatten zittend werk binnen een tot twee weken; zwaar tillen en intensief sporten worden doorgaans vier tot zes weken afgeraden. Was de appendix doorgebroken, dan duurt de opname langer en verloopt het herstel geleidelijker, met antibiotica in de dagen erna.
Neem na ontslag contact op bij toenemende buikpijn, koorts boven de 38,5 graden, een rode of lekkende wond, of aanhoudend braken.
Veelgestelde vragen
Kan een blindedarmontsteking vanzelf overgaan?
Dat komt voor, maar erop rekenen is onverstandig. Het beloop is vooraf niet te voorspellen en een doorbraak van de wand is een ernstige complicatie. Beoordeling door een arts is bij deze klachten altijd nodig.
Waar zit de pijn bij een blindedarmontsteking precies?
Meestal begint de pijn rond de navel en zakt hij daarna naar rechtsonder in de buik. Bij kinderen, ouderen en zwangeren wijkt de plaats van de pijn regelmatig af van dit patroon.
Mis je iets als je appendix verwijderd is?
Voor de spijsvertering niet. Er zijn aanwijzingen dat de appendix een rol speelt bij het immuunsysteem en als reservoir voor darmbacterien, maar mensen zonder appendix functioneren normaal en hoeven hun eetpatroon niet aan te passen.
Dit artikel is algemene voorlichting op basis van openbare vakliteratuur en Nederlandse richtlijnen. Het vervangt geen medisch advies. Bij acute of toenemende buikpijn neem je direct contact op met je huisarts, de huisartsenpost of 112.
Acute appendicitis (pdf) Samenvatting van dit artikel om te bewaren of af te drukken.